2007లో వచ్చిన తెలుగు కథ గురించి గతవారం ముచ్చటించుకున్నాం. ఇప్పుడు 2007 ఏడాదిలో వెలువడిన కవిత గురించి ముచ్చటించుకుందాం.  రవిగాంచని చోటకూడా తెలుగు కవిగాంచున్ అని మరోమారు మన తెలుగు కవులు నిరూపించారు. సద్దాం హుస్సేనును ఉరితీస్తే మూడు నెలల్లోగా ‘సదా సద్దాం’ పేరుతో కవితా సంకలనం వెలువరించిన కవులు ఈ ఏడాది అంతే చురుగ్గా ప్రతిస్పందించారు. హైదరాబాద్ మక్కామసీదులో జరిగిన పేలుళ్లు, గోకుల్చాట్, లుంబినీపార్కుల్లో ముష్కరమూకలు జరిపిన భీతావహ దాడులు, పోలీసుల అత్యుత్సాహం ప్రభుత్వ నిర్వాకం ఫలితంగా చోటుచేసుకున్న ముదిగొండ కాల్పుల దుర్ఘటనలు కూడా భావుకుడైన తెలుగుకవిని కలచివేసి మానవీయ కవితలను వెలువరింపచేసాయి. వరవరరావు ‘మక్కామసీదుగాలి ‘, సయ్యద్ సాబిర్ హుస్సేన్ ‘పావురాన్ని బతికించుకుందాం’, బి.సత్యనారాయణ ‘ముదిగొండ మృత్యుఘోష ‘, అన్నవరం దేవేందర్ ‘ముదిగొండ రక్తకన్నీరు ‘,ఎండ్లూరి ‘ముదిగొండ మదరిండియా’ తుల్లిమిల్లి విల్సన్ సుధాకర్ ‘థాంక్ గాడ్ మేమక్కడలేం’, రామాచంద్రమౌళి ‘దిష్టాంగఛేదన ‘కవితలు రక్తసిక్త తెలుగు నేలను బాధాతప్త హృదయంతో పరామర్శించాయి. భీతావహ దాడుల వెనుకనున్న పైశాచిక మనస్తత్వాన్ని చీల్చిచెండాడాయి. 

అవికాక మిగతా విషయాలపై చింతా అప్పలనాయుడు ‘సిలబస్ ‘, చాయరాజ్ ‘పరీక్షల ఫలితాలు ‘, పి.మల్లిఖార్జున్ ‘యుక్త నెలవంక ‘, అరసవిల్లి కృష్ణ ‘నేటిగీత ‘, ఎ.కరీముల్లా ‘ప్రమోషన్ ‘, బండ్ల మాధవరావు ‘మారణహోమం’ కవితలు చదివిన చాలాకాలం తర్వాతకూడా గుర్తున్న కవితలు.

కవిత్వ సంపుటాలు, సంకలనాల విషయానికొస్తే ఇందిర కొల్లి తన కవితలను ‘ఆశ నా ఆధార రేఖ ‘గా ఈ ఏడాది వెలువరించారు. నానీల సృష్టికర్త ఎన్.గోపి భార్య ఎన్.అరుణ ‘అమ్మ ఒక మనిషి ‘కవితా సంపుటిని ప్రచురించారు. కదిరె కృష్ణ ‘బలగం’ కవిత్వంతో, దాట్ల దేవదానం రాజు ‘నది చుట్టూ నేను ‘తో, వి.ఆర్.శర్మ ‘మావూరి మట్టివాసన ‘తో, డి.శ్యామల ‘వేరు నా పేరు ‘తో, వై.సూర్యారావు ‘తల్లి గోదావరి ‘తో, తాళ్ళూరు లాభన్ బాబు ‘మేకులు కొట్టిన గోడ ‘తో, సత్యభాస్కర్ ‘ప్రతీక్ష ‘తో, చంద్ ‘దీపాలు ‘తో, జె.గౌతం ‘నలుదిక్కుల నుండి ‘తో, సరిగొండ నరసిమ్హరాజు ‘విధ్వంసక ముఖచిత్రం’తో నోస్టాల్జియ అనండి, డయాస్పోరా అనండి, మరింకేదైనా అనండి మనం మర్చిపోతున్న మహనీయ మానవ విలువలను మనోహరంగా మనకొకమారు గుర్తు చేయడానికి ప్రయత్నం చేసారు. నిజానికి కవిత్వ రచన పరమార్థమదే కదా!

      వర్తమానానికి ఏడాది అంటే 365 రోజులు. పన్నెండు నెలలు. యాభై రెండు వారాలు. చరిత్రలో ఏడాది ఏమీకాని ఓ పుట. ఆధునిక యుగంలో ప్రతి క్షణమూ విలువైనదే. పూర్వం రోజుల్లో దశాబ్దాలు కూడా సాఫీగా సాగినట్టు చరిత్ర చెప్తోంది. కాని వర్తమానం గడ్డుకాలం. అప్పుడూ – ఇప్పుడూ – ఎప్పుడూ. ఏడాదిపాటు తెలుగులో వెలువడిన సాహిత్యాన్ని విహంగ వీక్షణం చేయడమనే దుస్సాహసం చేస్తున్నా. ప్రస్తుతం వెలువడుతున్న అన్ని దిన, వార, పక్ష, మాస పత్రికల్లో, వార్షిక ప్రత్యేక సంచికల్లో ఏడాదిపాటు వెలువడిన సాహిత్యాన్ని పరిమిత స్థలకాల వ్యవధుల్లో పరిశీలించబూనడం దుస్సాహసం కాక మరేమిటి? ఇదికాక పత్రికల పేజీలకెక్కకుండానే నేరుగా పుస్తకాలుగా వచ్చే సాహిత్యం; ఇతర భాషల్లో పాఠకాదరణ పొందిన తర్వాత మన పాఠకులను సైతం అలరిద్దామని వచ్చే అనువాద సాహిత్యం; ఎప్పుడో ముద్రణై ప్రతులు చెల్లిపోయి అధిక పాఠకుల అభీష్టం మేరకు పునర్ముద్రణ పొందే సాహిత్యం; వీటినికూడా పరిశీలించాల్సి వుంది. అంతకంటే ముందర సాహిత్యమనే విస్తృత పదాన్ని చూడాలి. కథ, కవిత, నవల, వ్యాసం, చరిత్ర, పరిశోధన, విజ్ఞానం, నాటిక, నాటకాలు ప్రక్రియ ఏదైనా అక్షరాల్లో వ్యక్తమైన మానవానుభూతులు, అనుభవాలు అన్నింటినీ సాహిత్యంగానే పరిశీలించాలి.

      ఈ ఏడాది వచ్చిన సాహిత్యంలో కథల సంకలనాలు, సంపుటాలను పరిశీలించినప్పుడు రాశిలో వాహిని బుక్ ట్రస్ట్ ముందుంటుంది. ఎలక్ట్రాన్ రచించిన కథలతో ‘ముళ్లకుర్చీలు ‘, డాక్టర్ చిత్తర్వు మధు కథలతో ‘బై బై పొలోనియా’; కనుమూరి పద్మిని కథలను ‘మీరు దొంగకాదా మాస్టారూ’ గాను, పాలెపు బుచ్చిరాజు రచన మాస పత్రికలో సీరియలుగా వెలువరించిన కథలతో ‘వీర విక్రమార్కం అను బొమ్మలు చెప్పిన కతలు ‘సంపుటిని, సీనియర్ రచయిత్రులు తురగా జయశ్యామల కథలతో ‘శంఖారావం ‘, వి.రామలక్ష్మి కొన్ని కథలను ‘నాకూ విశ్రాంతి కావాలి ‘గానూ ప్రచురించింది. రచన మాసపత్రిక నిర్వహించిన యడ్లపాటి వెంకట సుబ్బారావు స్మారక పోటీలో గెలుపొందిన 26 కథలతో ‘కథావాహిని-2007′ కూడా వాహిని బుక్ ట్రస్ట్ ఆ సిరీసులో భాగంగా ప్రచురించింది. ఈ ఏడాది విశాలాంధ్ర ప్రచురణ సంస్థ కథల పుస్తకాల సంఖ్య విషయంలో కొంచెం నిదానించింది. డాక్టర్ వి.ఆర్. రాసాని కథలతో ‘పయనం’ కథా సంపుటిని, సింగమనేని నారాయణ రాసిన 16 కథలతో ‘అనంతం’ కథాసంపుటిని వీటిలో ముందుగా చెప్పుకోవాలి.

      రెండేళ్ల కిందట ‘చిన్న పరిశ్రమలు – పెద్ద కతలు ‘ పేరుతో పారిశ్రామికీకరణ దుష్ఫలితాలను కమనీయంగా కథనీకరించిన డాక్టర్ సోమరాజు సుశీల ఈసారి మరో సమస్యను తన కొత్త కథాసంపుటిలో స్పృశించారు. ప్రతి సామాజిక వర్గానికి వాళ్ల తరపున పోరాడడానికి వాళ్లే ముందుకొస్తారు. కాని పిల్లలకు మాత్రం ఆ అదృష్టం లేదు. వాళ్ల సమస్యలు, వాళ్ల అస్తిత్వ ఉనికి పరకాయప్రవేశం చేసి పెద్దలే చెప్పాలి. ఆ పని ఎవరు చేసినా పెద్ద మనసుతో వాటిని స్వాగతిస్తాం. గిజుభాయి గుజరాతి భాషలో రాసిన చిన్నపిల్లల పార్టీకి మేనిఫెస్టో అనదగ్గ ‘చిన్నారి ‘ని తెలుగు పాఠకులు ఎంతో సమాదరించారు. ఈ ఏడాది సోమరాజు సుశీల ‘ఇల్లేరమ్మ కతలు ‘లో చిన్నపిల్లల ఆవేదనలకు, అనుభూతులకు అక్షరరూపమిచ్చారు. ఇల్లేరమ్మ కతలతో చిన్నచిన్న కతలతో రచయిత్రి పాఠకుల మనసులు దోచుకున్నారు. చిన్న పిల్లల గురించిన సాహిత్యంపై మళ్లీ మనందరమూ ఆశతో చూసేలా చేశారు. ‘కొత్త చివుల్లు ‘పేరుతో కూతురు రాం రెడ్డి మానవీయ విలువలున్న కథలను సంపుటీకరించారు.

రేగడి విత్తులు నవలతో లక్ష రూపాయలు కొట్టేసి అందరి దృష్టినీ ఆకట్టుకున్న చంద్రలత ఈ ఏడాది తన ఆరు కథలను ‘వివర్ణం’ పేరుతో సంపుటీకరించారు. ఈ ఏడాది రిచ్చిగా అంటే అందమైన మంచి ముస్తాబుతో వెలువడ్డ మూడు పుస్తకాలలో ఈ వివర్ణం ఒకటి (మిగిలిన రెండూ: కథ-2006, నూరేళ్ల తెలుగు నవల). వివర్ణం సంపుటిలో కథలన్నీ ఆహ్లాదకరంగా సాగడంతో పుస్తకం రూపునకు వన్నె తెచ్చాయి. అందే నారాయణస్వామి తన కథలు కొన్నింటిని ‘చీకటి తెరలు ‘పేరుతో సంపుటిగా ప్రచురించారు. తెలుగునుంచి ఇంగ్లిషులోకి, ఇంగ్లిషునుంచి తెలుగులోకి అనువాదం చేయడంద్వారా సాహిత్యాన్ని విస్తృతం, సుసంపన్నం చేస్తున్న డా. వి.వి.బి.రామారావు తన కొథలు కొన్నింటిని ‘కథల కదంబం’ పేరుతో సంపుటిగా తెచ్చారు. అందులోని కథలన్నీ నిర్మాణంలో ఎంతో నిరాడంబరంగా, అవి పాఠకునికి అందించే సందేశంలో అంతే ఉదాత్తంగా ఉన్నాయి. అప్పటివరకు వివిధ పత్రికల్లో ప్రచురితమైన కథలనే పుస్తకంగా ప్రచురించడం ఆనవాయితీ. కాని కె.వి.నరేందర్ ఇందుకు భిన్నంగా తన అముద్రిత కథలను ‘సిటీ’ పేరుతో ఈ ఏడాది ప్రచురించారు. ఇందులోని కథలన్నీ గ్రామాలనుంచి పట్టణాలకు వలసపోవడంవల్ల పట్టణాల్లో మనుషులు, మనసులు, వసతులూ ఎంత ఇరుగ్గా తయారయ్యాయో చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు.

టంగుటూరి శ్రీలక్ష్మి తన కథల్లో కొన్నింటిని ఏర్చి ‘ఎంతవారలైనా’ పేరుతో సంపుటిగా ప్రచురించారు. కె.వరలక్ష్మి కొన్ని కథలతో ‘అతడు-నేను ‘సంపుటాన్ని తీసుకొచ్చారు. ఇక కథా సంకలనాల విషయానికొస్తే గత దశాబ్దిన్నర పైబడి కథాసాహితి ఏటా వెలువడిన ఉత్తమ కథల్లో కొన్నింటిని ఏరి ప్రచురిస్తోన్న ‘కథ ‘ సిరీస్ ఈ ఏడాదికూడా ‘కథ-2006′గా వెలువడి కథాభిమానుల మన్నన పొందింది. అదికాకుండా మధురాంతకం రాజారాం సాహిత్య సంస్థ ఏడవదిగా ప్రచురించిన ఉత్తమ కథల సంకలనం ‘కథావార్షిక-2006′ డా.వి.ఆర్. రాసాని, మధురాంతకం నరేంద్రల సంపాదకత్వంలో వెలువడింది. ఇందులో పది కథలను సంకలనపరచగా కథలోనూ, కథావార్షికలోనూ చోటు సంపాదించుకున్న పెద్దింటి అశోక్ కుమార్ ‘మాయిముంత ‘, అక్కిరాజు భట్టిప్రోలు ‘గేటెడ్ కమ్యూనిటీ’, దగ్గుమాటి పద్మాకర్ ‘యూటర్న్ ‘కథలపై వివిధ పత్రికల సాహిత్య పేజీల్లో వస్తు రూపాలపైన విలువైన చర్చ జరిగింది. కడప జిల్లాలోని పాతతరం నుంచి నేటివరకూ రచనలు చేస్తున్న వారు వెలువరించిన భిన్నస్వరాల కథల సంకలనం తవ్వా ఓబుల్రెడ్డి సంపాదకత్వంలో ‘కడప కథ ‘పేరుతో వెలువడింది. దళితోద్యమ స్ఫూర్తికి నిదర్శనంగా జూపాక సుభద్ర, గోగు శ్యామలల సంపాదకత్వంలో ‘నల్లరేగడి చాల్లు ‘వెలువడగా, ఇస్లాంవాద స్ఫూర్తిని ఎత్తిచూపుతూ గీతాంజలి సంపాదకత్వంలో ‘పెహచాన్ ‘వచ్చింది.

ఇవికాక చదివిన చాలారోజుల దాకా మనల్ని వదిలివెళ్లని మట్తి పరిమళం వెదజల్లే మరికొన్ని మంచి కథాసంపుటలివి: ఒక రాత్రి రెండు స్వప్నాలు (గంటేడ గౌరునాయుడు), గజఈతరాలు (గొరుసు జగదీస్వరరెడ్డి), మాయిముంత (పెద్దింటి అశోక్ కుమార్), కొలుపులు కట్టడి (కొలకులూరి ఇనాక్), మచ్చుగొమ్మ (దిలావర్), బోన్సాయ్ మనుషులు (సిమ్హప్రసాద్), అన్నంగుడ్డ (దేవేందర్), కుట్ర (జాతశ్రీ), బందీ (చిలుకూరి దేవపుత్ర), మన్నులో మన్నునై (ఎం.ఆర్.అరుణకుమారి)… మొదలైనవి కొన్ని మాత్రమే.

ఇక విడి కథల విషయానికొస్తే, ఈ సారి పత్రికలు యథావిధిగా అన్ని భావజాలాల కథలకూ తమ పేజీల్లో చోటిచ్చాయి. విపుల మాసపత్రిక నిర్వహించిన కథల పోటీల్లో ప్రథమ బహుమతి పొందిన అద్దేపల్లి ప్రభు ‘అతడు మనిషి ‘కథ ఈ ఏడాది మొదట్లో శుభం పలికింది. మారుతున్న కాలంతోటే మార్పు చెందుతున్న మానవ సంబంధాల్లో కొత్త కోణం చూపించిందీ కథ. సాహిత్య నేత్రం త్రైమాసికలో ప్రచురించిన వి.ప్రతిమ ‘గాలి గంగమ్మ ‘మానవ నైజాన్ని వెలికితీస్తే, ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారంలొ పాపినేని శివశంకర్ ‘సముద్రం’ కథ మనసులోతును పరిశీలించబూనింది. ఎప్పటిలానే తెలుగు మార్క్వెజ్ అని పిలవదగ్గ డా. వి.చంద్రశేఖరరావు ‘సుందరం కలలవి ఏ రంగు?’తో వెన్నులో వణుకు పుట్టించారు. మాజిక్ రియలిజమే కాదు ఏ రకమైన ప్రక్రియాపరమైన కథనైనా స్వాగతించే పాఠకులకు ఈ ఏడాది కాస్త నిరాశే. పెద్దింటి అశోక్ కుమార్ ‘నువ్వు-నేను-ఆ వెన్నెల రాత్రి ‘, గోపరాజు నారాయణరావు ‘వేర్లు లేని చెట్టు ‘, కె.వి.కూర్మనాధ్ ‘వెన్నెల పడవ ‘కథలు కొంత వూరటనిచ్చాయి. గబ గబా గుర్తు తెచ్చుకుంటే ఈ ఏడాది వచ్చిన మరికొన్ని మంచి కథలుగా ఈ కథలు స్పురణకొస్తున్నాయి. పయనం (వి.ఆర్.రాసాని), అద్దంలో చిత్రం (వి.పోతన్న), భూమి (పి.చంద్రశేఖర అజాద్), ఉదారస్వభావం (ఆరి సీతారామయ్య), గూడు (కొండవీటి సత్యవతి), భ్రమ (యాళ్ల అచ్యుతరామయ్య), జుమ్మ (వేంపల్లె షరీఫ్), రోషనారా (ఓల్గా), సంతకాలు (మొలకలపల్లి), సూతకం కబురు (అట్టాడ అప్పలనాయుడు), నెగడు (నల్లూరి రుక్మిణి), మాయతెర (మంచికంటి), స్వాతంత్ర్యం పెద్దపులి (సి.హెచ్.మధు), గూడు చెదిరింది (దిలావర్) మొదలైన కథలు కొన్ని మాత్రమే.

మరిన్ని ప్రక్రియల్లో ఈ ఏడాది వెలువడిన సాహిత్యంపై విపులమైన వ్యాసాలు మరికొన్ని త్వరలో…

మన ఆత్మలన్నీ విశ్వాత్మలో అంతర్భాగమని, సృష్టిలో ప్రతిజీవీ ప్రతి వస్తువు ‘అసలు ‘ వస్తువు ప్రతిరూపాలేనని చెప్పిన ఉపనిషత్ సారాన్ని కథ రూపంలో మలిచి పాశ్చాత్య నవలాకారుడొకడు చెప్తే ఆ గ్రంథాన్ని యావత్ ప్రపంచమంతా హృదయానికి హత్తుకుంది. లెఫ్ తొలుస్తొయ్ అనే ప్రఖ్యాత రష్యన్ రచయిత పలకడం రాని అమెరికన్ల నోట్లోపడి లియో టాల్ స్టాయ్ అయినట్లు లాటిన్ అమెరికన్ రచయిత పాలో కొయెల్ హొ కూడా పాల్ ఖెలో అయ్యాడు. అతను రాసిన ఆ నవల “ది ఆల్ఖెమిస్ట్“ను ఈ వారం పరిచయం చేస్తున్నాను.

నవలలో కథ మనమెన్నోసార్లు విన్నదే. ఒక గొర్రెలకాపరి కుర్రాడికి చర్చి పక్కన పడుకున్నపుడు ఈజిప్ట్ పిరమిడ్ల దగ్గర బంగారు నిధి దొరికినట్టు కల వస్తుంది. కలను నిజం చేసుకుందామని నానాకష్టాలు పడి పిరమిడ్ల దగ్గరకు చేరిన కుర్రాడిని ఓ దొంగల నాయకుడు చితకబాది కలను నమ్మి కష్టాలు పడిన మూర్ఖుడిని చంపకుండా వదిలేసి పోతూపోతూ తనకొచ్చిన కల గురించి చెప్తాడు. ఆ కుర్రాడు పడుకునే చర్చి దగ్గర బంగారు నిధి దొరికినట్టు దొంగల నాయకునిక్కూడా కలొచ్చిందంటాడు. చావుతప్పి కన్నులొట్టబోయిన కుర్రాడు మళ్ళీ వెనక్కివచ్చి చర్చి దగ్గర తవ్వి బంగారునిధిని సొంతం చేసుకుంటాడు. ఇంతే కథ. కానీ నిజానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాదిమంది ప్రజలు చదవడానికి కారణం ఖెలో చెప్పిన కథన విధానం. ఈ కథను ఒక సాకుగా తీసుకుని రచయిత వేదాంత తత్వాన్ని విశదీకరించడం వల్లనే అటు ఆధ్యాత్మిక పరులైన సీనియర్ పాఠకులకు ఇటు వ్యక్తిత్వ వికాస పుస్తకాభిమానులైన యువ పాఠకులకు అంతగా ఆకట్టుకోగలిగింది.

బ్రెజిల్ దేశంలో రియోడిజనిరోలో 1947 ఆగస్టున జన్మించిన పాల్ ఖెలో విప్లవోద్యమాలు అమెరికానంతటినీ ఉద్రేకంతో ఊపేస్తున్నపుడు ఆ నేలంతా పర్యటించాడు. నాటక రంగంలోను, జర్నలిజంలోను కొన్నళ్లు గడిపాక 2001 అనే పేరుతో ఒక ప్రత్యామ్నాయ పత్రికనొక దానిని నడిపాడు. మరింత స్వేచ్చా కోసం పోరాడాడు. అయితే ఇరవై ఐదోయేట పారామిలటరీ దళాలు కిడ్నాప్ చేసి చిత్రహింసలు పెట్టి వదిలాక మనిషి పూర్తిగా మారిపోయాడు. సంగీత రంగంలోకి వెళ్లి అత్మికతను సంతరించుకున్నాడు. మొదట కలలోను, తర్వాత నిజంగాను కనిపించిన ఒక మనిషి సలహాతో కాథలిక్ గా మారిన ఖెలో రాయడాన్ని సీరియస్ గా తీసుకున్నాడు. మొదట్లో అమ్మకాలు నిరాశాజనకంగా ఉన్నా ఈ నవల విడుదల బ్రెజిల్ సాహిత్య చరిత్రలో మేలిమలుపు. ఖెలో నవలలు పిలిగ్రిమేజ్, ఫిఫ్త్ మౌంటెన్, ఎలెవెన్ మినిట్స్, జహీర్, వాకిరీస్.. అన్నీ ప్రపంచ పాఠకులంతా ఇష్టంతో ఆసక్తితో చదివినవే. ఇక ఆల్ ఖెమిస్ట్ నవలను రెండు వారాల కిందట కె. సురేష్ తెలుగులోకి అనువాదం చేశారు. నేనింకా ఆ పుస్తకాన్ని కొనలేదు.

చదివించి కొడుకును చర్చికి పంపిద్దామని అనుకున్న అమ్మానాన్నల అభీష్టానికి వ్యతిరేకంగా పర్యాటకుడు కావాలన్న కోరికతో వారిచ్చిన డబ్బుపెట్టి కొన్ని గొర్రెలు కొనుక్కుని బయల్దేరతాడు. మహా ప్రస్థానానికి నాంది పలుకుతాడు. ఎండా వానా ఆకలీ దాహమూ అతడి లక్ష్యాన్ని పిసరంతైనా మార్చలేదు. అవసరాలకు గొర్రెల ఉన్ని అమ్ముకుంటూ ఒకచొటునుంచి మరోచోటుకు తిరుగుతూ గడుపుతున్న కుర్రాడు శాంటియాగోకు ఓ వ్యాపారి కూతురు నచ్చుతుంది. ఖచ్చితంగా అదే సమయంలో ఆ కుర్రాడికి ఓ కల వెంటాడుతుంటుంది. ఎక్కడో ఈజిప్ట్ దేశంలో పిరమిడ్ల దగ్గరున్న అమూల్యమైన నిధి గురించి అస్పష్టమైన కల అది. అమ్మాయిని కలవడానికి వెళ్తూవెళ్తూ కల గురించి కనుక్కుందామని తారిఫా ఊర్లో స్వప్నాలను విశ్లేషించే దేశ దిమ్మరి ముసలమ్మ దగ్గరికి వెళతాడు. నిధిలో పదో వంతు వాటా అడిగి, తప్పక నిధి కుర్రాడి వశమవుతుందని చెప్తుంది. పుస్తకాలు చదవడం అనే మంచి అలవాటున్న ఆ కుర్రాడు ఏదో పుస్తకం చదువుతున్నప్పుడు ఒక ముసలాయన వచ్చి ఈ మాటా ఆ మాటా చెప్తూ ఒక్కసారిగా పిరమిడ్ల దగ్గరకు బయల్దేరమని సలహా ఇస్తాడు. తన కల గురించి ఇతడికెలా తెలిసిందని ఆశ్చర్యపోతుండగా చకచకా కుర్రాడి గత వివరాలన్నీ చెప్పి పదో వంతు గొర్రెలు తీసుకుని నిధి ప్రయాణం గురించి మరిన్ని వివరాలు చెప్తాడు. సాలెం రాజయిన ఆ వృద్ధుడు యూరిం, తమ్మిం అనే రెండు విలువైన రత్నాల్లాంటి రాల్లిచ్చి శకునాలను నమ్మమంటాడు. ప్రకృతి చెప్పే శకునాలు, తన బుధ్ధికి నచ్చిన శకునాలు తనకెప్పుడూ మంచి చేస్తాయని వృద్ధుడు హితవు పలుకుతాడు. కుర్రాడు తన ఆస్తి గొర్రెలను అమ్మేసి ఆ డబ్బుతో పిరమిడ్లకోసం బయలుదేరతాడు.

ఆఫ్రికాలో దిగగానే టాంజీర్ అనే పట్టణం చేరుకుంటాడు. సాయం చేస్తున్నాడనుకున్న అపరిచుతుడైన స్నేహితుడొకడు దగ్గర చేరి డబ్బంతా కాజేసి దిక్కు తెలియని చోట, భాష తెలియని చోట సాంటియాగోను వదిలేసిపోతాడు. చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేకుండా మిగిలిన కుర్రాడి వొడిలో రెండు రాళ్లు, వృద్ధుడి విలువైన మాటలు మాత్రమే ఉంటాయి. స్ఫటిక వ్యాపారి దగ్గర నెమ్మదిగా ప్రాపు సంపాదించి కూలీకి చేరిపోతాడు. కుర్రాడు చేరిన తర్వాత వ్యాపారం నెమ్మదిగా పుంజుకోవడం గమనించిన స్ఫటిక వ్యాపారి కుర్రాడిని ప్రేమగా చేరదీస్తాడు. కుర్రాడిచ్చిన సలహాలతో వ్యాపారం మరింత మరింత లాభాలను గడిస్తుంది. ఒకరోజు కొండమీద స్ఫటిక కప్పుల్లో టీ అమ్ముదామని కుర్రాడిచ్చిన సలహా అమలులో పెట్టగానే వ్యాపారం వెనక్కి తిరిగి చూసుకోలేనంతగా మారిపోతుంది. కుర్రాడికి డబ్బులివ్వడం కూడా పెంచుతుంటాడు. ఆ డబ్బంతా జాగ్రత్తగా కూడబెట్టి ఒకరోజు వ్యాపారి అనుమతి తీసుకుని మళ్లీ పిరమిడ్ల వేటకు బయలుదేరుతాడు. ఈ సారి జాగ్రత్తగా పెద్ద బృందంతో ఒంటెలపై ఎడారి ప్రయాణం మొదలవుతుంది.

ఆ ఎడారి గుడారాల బిడారంలో ఆంగ్లేయుడు పరిచయమవుతాడు. లోహాలనుంచి బంగారం తయారుచేసే పరసువేది విద్యను అధ్యయనం చేస్తున్న ఆ వ్యక్తితో కుర్రాడికి దోస్తీ కుదురుతుంది. ఎడారి జీవితం కుర్రాడికొక ముఖ్య విషయం నేర్పుతుంది – వృద్ధుని మాటకు కొనసాగింపుగా. విశ్వ భాష ఒకటుంది. అది నేర్చుకున్నప్పుడు భావ వినిమయానికి భాష అడ్డంకి కాదనేదే ఆ విషయం. నెమ్మది నెమ్మదిగా కుర్రాడు ఆ ప్రయత్నాన్ని కొనసాగిస్తుంటాడు. ఆంగ్లేయుడికి ఆ ఎడారి ప్రాంతంలో పరసువేది విద్య తెలిసిన మనిషి ఉన్నాడని తెలుస్తుంది. అతడ్ని కనుగొనే ప్రయత్నంలో కుర్రాని సాయం కోరుతాడు. ఇద్దరి వెతుకులాటలో కుర్రాడికి ఒక ఎడారి బాలికతో పరిచయం ఏర్పడుతుంది. క్రమంగా ఇద్దరూ ప్రేమించుకుంటారు. ఆ అమ్మాయి ఫాతిమా నిధి విషయం తెలుసుకుని కుర్రాడిని ముందుకు సాగమని ప్రోత్సహిస్తుంది. విజయంతో తిరిగొచ్చేదాకా ఎదురుచూస్తానంటుంది. కాని మొత్తం ఆ ప్రయాణం కొన్నాళ్లపాటు అక్కడ ఆగిపోతుంది. దానికి కారణం ఎడారిలో యుద్ధం జరుగుతుండడమే.  

ఇంగ్లిష్ మనిషికి దొరకాల్సిన పరసువేది విద్య గురువు తనకు తగిన శిష్యుని వెతుక్కుంటూ కుర్రాడి దగ్గరకు వచ్చేముందు కొన్ని అతీత సంఘటనలు జరుగుతాయి. విశ్వభాష నేర్చుకునే క్రమంలో అన్ని శకునాలను జాగ్రత్తగా అధ్యనం చేయడం మొదలుపెడతాడు. దాన్లో భాగంగా రెండు పక్షులు ఎగిరే తీరునుబట్టి తానున్న చోటులో జరగబోయే యుధ్ధాన్ని దాని ఫలితాన్ని ఊహిస్తాడు. దాని గురుంచి ఎడారిలో వారికి హెచ్చరించి, ప్రియురాలి దగ్గర వీడ్కోలు తీసుకొని, పరసువేది గురువుతో పిరమిడ్ల వేటలో ముందుకు పోతుంటే యుద్ధంలో వైరి వర్గం వీరిని పట్టుకుంటుంది.

ఆ ముఠాతో పరసువేది గురువు కావాలనే కొన్ని అబద్దాలు చెప్తాడు. కుర్రాడైన శాంటియాగోకు విశ్వభాష తెలుసని కావాలంటే అతడు గాలిలో (అంటే ప్రకృతిలో) కలిసిపోగలడని వారికి చెప్పగానే మూడ్రోజుల్లో ఆ విద్య ప్రదర్శించాలని లేదంటే చావు తప్పదని ముఠా నాయకుడు హెచ్చరిస్తాడు. నీవాపని తప్పక చేయగలవని ప్రయత్నించమని వృద్ధుడు ప్రోత్సహిస్తాడు. ప్రయాణంలోను, ఇప్పుడు కూడా గురువెప్పుడూ హృదయాన్ని వినమని కుర్రాడికి చెప్తూనే ఉంటాడు. తన మనసే తనకన్నీ విషయాలూ తెలియజెప్తుందని బోధిస్తాడు. మూడో రోజు తనను గాలిగా మార్చమని ఎడారి ఇసుకను కోరుతాడు. వాయువు సాయం తీసుకోమని ఇసుక చెప్తుంది. గాలితో మాట్లాడితే మనిషిని తనలాగా చేసే శక్తి తనకు లేదని సూర్యుడ్ని అర్థించమని కోరుతుంది. దానికోసం గాలిని ఇసుక తుఫాన్ సృష్టించమని కోరినప్పుడు తానలాగే చేస్తుంది. ముఠా బెదిరిపోతుంది. సూర్యునితో వాదనకు దిగిన కుర్రాడు అతడ్ని మెప్పించి తనను గాలిగా మార్చమని కోరుతాడు. అది తనవల్ల కాదని పరమాత్మను ప్రార్ధించమని సలహా ఇస్తాడు. పరమాత్మను చూస్తున్న కొద్దీ అతడికి ‘అసలు ‘ సంగతి బోధపడుతుంది. తానూ విశ్వాత్మ వేర్వేరు కాదని, అంతా ఒకటేనని తెలిసిపోతుంది. అంతే.

పరసువేది గురువు, కుర్రాడు పిరమిడ్లకు వెళ్లే దారిలో సన్యాసులుండే మఠంలో కాస్త విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. అప్పుడే అక్కడి సన్యాసికి కొన్ని వస్తువులు అడిగి వృద్ధుడు తనదగ్గరున్న మణిరాయి (ఫాస్ఫరస్ స్టోన్)తో రాగిని బంగారంగా మార్చి దానిని నాలుగు భాగాలు చేసి ఒక భాగం తాను తీసుకుంటాడు. రెండో భాగం సాంటియాగోకు, మూడో భాగం సాయపడ్డ సన్యాసికిస్తాడు. నాలుగో భాగం కూడా సన్యాసికే ఇచ్చి కుర్రాడు మళ్లీ ఇక్కడికి వస్తే ఇవ్వమని చెప్పి అక్కడనుంచి శెలవు తీసుకుంటాడు. కుర్రాడు పిరమిడ్ల ప్రదేశానికి చేరుకుని కలలో కనిపించిన చోటు వెదికి తవ్వడం మొదలుపెడతాడు. కొంత లోతుకు తవ్విన తర్వాత అక్కడికో దొంగల ముఠా వస్తుంది. ఈ కుర్రాడు అక్కడ ఏదో దాస్తున్నట్లుగా భావించి ఏమిటో చెప్పమని చితగ్గొడతారు. నిధి కోసం తవ్వుతున్నానని చెప్పినా వినిపించుకోరు. తన్ని తన్ని చివరకు ఆ నాయకుడు ఒక మాట అంటాడు. తనకు కూడా స్పెయిన్లో ఒకచోట చర్చిదగ్గర నిధి ఉన్నట్టు కల వచ్చిందని చెప్తాడు. అయినా తాను మూర్ఖుడిలాగా అక్కడికి వెళ్లలేదని అంటాడు. సన్యాసి దగ్గరకు పరిగెత్తి వెళ్లి తిరుగు ప్రయాణానికి డబ్బులు తీసుకుని తన గడ్డకు చేరుకుని నిధిని దక్కించుకుంటాడు. దేవుడు తనకు పాఠం చెప్పిన తీరుకు సంబరపడతాడు.

ఈ నవల చదవగానే రెండు పాత పుస్తకాలు గుర్తుకొస్తాయి. 13వ శతాబ్ది పర్షియన్ కవి రూమీ చెప్పిన మాట గుర్తొస్తుంది. “బాగ్దాద్ లో ఉంటూ కైరోగురించి కలలు కంటూ; కైరోలో బాగ్దాద్ గురించి కలలు కంటూ…” అన్న మాట మొదటిది కాగా, రెండోది నోబెల్ బహుమతి పొందిన స్విస్ రచన “సిద్ధార్థ“. హెర్మన్ హెస్ నవలకు ఖెలో నవలకూ ఎన్నో పోలికలు ఉంటాయి. సంప్రదాయ విద్యకు భిన్నంగా కొత్తదారి వెతుక్కునే ప్రయత్నాన్ని ఇద్దరి నవలల నాయకులూ చాలా చిన్నపుడే మొదలుపెడతారు. తల్లిదండ్రులను ఒప్పించి కొత్తదారిలో ప్రయాణం ప్రారంభిస్తారు. వారి ప్రయత్నాలకు ఇబ్బడి ముబ్బడిగా సకల ప్రకృతి సహకరిస్తుంది. అందుకోసమే ఖెలో నవలకు నోట్ లో ఈ సంగతులన్నీ చాలా స్పష్టంగా, వివరంగా, ఆసక్తికరంగా, ఉత్తేజకరంగా వివరిస్తాడు. అసలీ ముందుమాటతోనే మనకీ నవలపై ఆసక్తి కలుగుతుంది. మొత్తం ఈ విశ్వమంతా మనుషులుగా మనం చేసే ప్రయత్నాలన్నింటికి సహకారంగా కుట్ర పన్నుతూ ఉంటుందని రచయిత చెప్తాడు. మనల్ని విజయం సాధించకుండా నాలుగే నాలుగు శక్తులు నిరోధిస్తున్నాయని వాటిని అధిగమిస్తే మనకు ఎదురుండదంటాడు. మొదటిది మన చుట్టూ ఉన్నవాళ్లు నిరంతరం బోధించే ‘మనవల్ల కాదులే‘ అనే ధోరణి. రెండోది మనల్ని ముందుకు పోనివ్వకుండా ఆపేసే ‘ప్రేమ ‘. మూడో అడ్డంకి ‘ఓడిపోతామేమోనన్న భయం‘. ఈ మూడు అధిగమించేక పట్టి ఆపే నాలుగో శత్రువు ‘విజయం పొందబోతున్న చివరి క్షణంలో రాజీపడడం’. ఈ నాలుగు దుర్గుణాల వల్ల మనం మురిపెంగా ప్రేమించే ప్రతిదాన్ని మనమే మన చేతులతోనే చిదిమేసుకుంటున్నాం.  

సిద్ధార్థుడికి స్వయంగా వాసుదేవుడే పడవ నడిపేవానిగా వచ్చి రియలైజ్ కావడంలో సాయం చేసినట్టుగా శాంటియాగోకు పరసువేది గురువు స్వయంగా అన్నీ నేర్పిస్తాడు. అక్కడ పల్లెకారుడు నదిని వినమని అర్థిస్తే ఇక్కడ హృదయాన్ని వినమని కోరుతాడు. వినడం ద్వారా మాత్రమే మనం మంచి అభివ్యక్తి నివ్వగలమని స్పష్టం చేయడమన్నమాట. వాల్లకు కావలసింది వారికి దొరికినప్పుడు అక్కడ వాసుదేవుడు, ఇక్కడ గురువు ఇద్దరూ శిష్యులను విడిచిపెడతారు. ప్రయత్నం చేయడం, మరల ప్రయత్నం చేయడం, తిరిగి ప్రయత్నం చేయడం ద్వారా మాత్రమే మన కలల్ని సాకారం చేసుకో గలమని ప్రభోదించే మహత్తర నవల మన యువత తప్పక చదవాలి. మరి మీరేమంటారు?

ఫిడల్ కాస్ట్రో  మనం కాస్ట్రో అని పిలుచుకునే క్యూబా అధ్యక్షుడి పూర్తి పేరు ఫిదల్ అలెజాంద్రో కేస్త్రో రజ్. 1959లో ఫల్జెనిషొ బతిస్తాను విప్లవ పోరాటం ద్వారా తొలగించి క్యూబాలో కమ్యూనిస్ట్ పాలనను ఏర్పాటుచేశాడు. అమెరికా అగ్రవాద దురహంకారానికి ఎదురునిలిచి పోరాడుతున్న వీరుడు. తానెలా కమ్యూనిస్టుగా మారిందీ యూనివర్శిటీ విద్యార్థులతో ముచ్చటించినపుడు చెప్పిన విశేషాలను ఇక్కడ తెలుగు చేస్తున్నాను. చదవండి. తప్పులు చెప్పండి….

నేనెలా కమ్యూనిస్టు నయ్యానంటే…

            1871 నవంబర్ 18వ తేదీన చిలీలోని కాన్సెప్షన్ విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థులతో జరిగిన ప్రశ్నలు-జవాబులు నుంచి తయారుచేసిన వ్యాసమిది.

 నేనొక భూస్వామి కొడుకుని – అదే నేనో విప్లవకారునిగా తయారవ్వడానికి కారణం. ధనికుల పిల్లలు చదివే మతపరమైన పాఠశాలలో నేను చదువుకున్నాను – విప్లవకారున్ని కావడానికి మరో కారణమిది. అన్ని సినిమాలు, ప్రచురణలు, టీవీ పేపర్లు లాంటి మాస్ మీడియా అంతా ‘మేడిన్ అమెరికా ‘ అని చెప్పుకోదగిన క్యూబాలో నేను నివశించేవాడిని – ఇది మూడో కారణం. పదిహేను వేలమంది చదువుకునే యూనివర్శిటీలో కేవలం ముప్పై మంది మాత్రమే సామ్రాజ్య వాద వ్యతిరేకులుంటే ఆ చివరి ముప్పైవ వాడిని నేను. నేను యూనివర్శిటీలో అడుగుపెట్టడం ఒక భూస్వామి కొడుకుగా – ఇంకా చెప్పాలంటే దరిద్రంగా ఒక రాజకీయ నిరక్షరాస్యునిగా!

ఒక్కటి గుర్తుంచుకోండి. ఏ పార్టీ సభ్యుడు గాని, ఏ కమ్యూనిస్ట్ గాని, ఏ సామ్యవాది గాని, లేదా మరే ఇతర అతివాది గాని నన్ను పట్టుకోలేదు, నాకే సిద్ధాంతమూ బోధించలేదు. లేదంటే నమ్మండి. నాకో పెద్ద, బరువైన, చదవశక్యంకాని, అర్థంకాని, భరింపశక్యంకాని పాఠ్య పుస్తకమొకటి ఇచ్చారు. ఆ పుస్తకం బూర్జువా దృష్టికోణంలో రాజకీయ ఆర్థిక విషయాలను వివరించే ప్రయత్నం చేసేది – దాన్నే వాళ్లు రాజకీయ ఆర్థిక శాస్త్రమని పిలిచేవాళ్లు!

అధికోత్పత్తి వల్ల వచ్చే సంక్షోభాలు, తదితర సమస్యలు ఈ ప్రపంచంలో సర్వసామాన్యం అన్నట్టు ఆ భరింపశక్యంకాని పుస్తకం బోధించేది. ఒకసారి బ్రిటన్ లో ఇబ్బడిముబ్బడిగా బొగ్గు లభించినపుడు ఏం జరిగిందో వివరించేది. కార్మికుల వద్ద బొగ్గు ముక్క ఉండేది కాదు. అయితే మార్చలేని, మార్చశక్యంకాని చారిత్రక, సాంఘిక, ప్రకృతి నియమాలవల్ల అధికోత్పత్తి తప్పదని, ఆ పరిస్థితుల్లో నిరుద్యోగం, ఆకలిచావులు తప్పవని అ పుస్తక వివరణ. బొగ్గు ఎక్కువైతేనట కార్మికులకు పని దొరకదట, ఆకలితో చచ్చిపోతారట. హతవిధీ!

అలా ఆ భూస్వామి కొడుకు, బూర్జువా స్కూల్లో చదువుకుని అమెరికా ప్రచారంలో పెరిగిన వాడు, ఆ వ్యవస్థలోనే ఏదో లోపముందని ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. అది అర్థం లేనిదని అనుకోసాగాడు…

ధనికుడిగా మారిన ఒక పేదవాని కడుపున పుట్టిన నాకు కనీసం పల్లెటూరిలో పెరగగలిగిన అవకాశం, బీదలతోను, రైతులతోను స్నేహంగా మెలగ గలిగిన వీలు దొరికాయి. అదే మా తాత ధనిక భూస్వామి అయ్యుంటే మా నాన్న పట్నానికి పట్టుకుపోయి, ధనికులతోనే సహవాసం చేసుండేవాడిని. అప్పుడు ఈ సానుకూల అలోచనలు వచ్చే అవకాశం ఉండేదికాదేమో. అహంకారంలాంటి మానవ సహజ వ్యతిరేక భావాలు అబ్బేవేమో.

అదృష్టవశాత్తు నేను చదువుకున్న పాఠశాలలు కొన్ని సానుకూల భావాలు నేర్పాయి. కొంత ఆదర్శాత్మక హేతుబద్దత, మంచి చెడులనే భావన కొంత, న్యాయాన్యాయాల విచక్షణ, నిర్బంధం పీడనల పట్ల ఎదురు నిలిచే తిరుగుబాటు ధోరణి మొదలైనవన్ని మానవ సమాజం పట్ల విస్లేషణ కావించుకోవడానికి తోడ్పడ్డాయి. అవే ఆ తర్వాత నా అవగాహన మేరకు ఆదర్శ కమ్యూనిస్టుగా మార్చాయి. ఆ సమయానికి నాకింకా ఏ కమ్యూనిస్టును కలిసే, పార్టీ డాక్యుమెంట్ చదివే అదృష్టం కలగలేదు.

అనుకోకుండా ఒకరోజు కమ్యునిస్ట్ మేనిఫెస్టో – ప్రసిద్ధమైన కమ్యునిస్ట్ ప్రణాళిక – నా చేతుల్లోకి వచ్చింది. నేనెప్పటికీ మర్చిపోలేని కొన్ని సంగతులు చదివాను… ఏం మాటలు, ఏం నిజాలు? అందులోని నిజాల్ని ప్రతిరోజు కళ్లెదురుగా చూసేవాళ్లం.

అదంతా నాకెలా అనిపించిందంటే దుర్గమారణ్యంలో జన్మించి అయోమయంగా ఉన్న చిన్న జంతువులాగ అయ్యాను. అలాంటి స్థితిలో ఉన్న అతడికి ఆ అడవిలో దారులన్నీ వివరంగా విప్పిచెప్పే చిత్రపటం దొరికిందనుకోండి. ఒక పెద్ద పెన్నిధి దొరికిననట్లే భావించాను. మళ్లీ పరికించి చూడండి – మార్క్స్ భావాలు, సరియైనవి కావా, న్యాయమైనవి కావా, ప్రేరణందించేవి కావా సరిచూసుకోండి. మన పోరాటానికి ఆ ఆలోచనలను ఆధారం చేసుకోకపోతే ఇప్పుడు మనమిక్కడ ఉండేవాళ్లం కాదు. ఇక్కడ ఉండేవాళ్లం కాదు.

సరే, నేనప్పుడు కమ్యూనిస్టునా? కానే కాదు. నేనప్పుడు ఒక రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని కనుగొన్న అదృష్టవంతుడ్ని మాత్రమే. ఒక పూర్తి స్థాయి కమ్యూనిస్టును కావడానికి చాలాముందు క్యూబా రాజకీయ సంక్షోభపు సుడిగుండంలో చిక్కుకుపోయిన వాణ్ణి మాత్రమే…

దాన్నంతా అభివృద్ధి చేసుకుంటూ వచ్చాను. ఆ తర్వాత తర్వాత లెనిన్ పుస్తకంలో చెప్పినదానికన్నా సామ్రాజ్యవాద స్వభావం గురించి మరింత స్పష్టంగా తెలుసుకోగలిగాను. సామ్రాజ్యవాదం అన్నింటికంటే హేయమైంది, కౄరమైంది…వాస్తవాన్ని విపులంగా అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఈ జీవితమిచ్చిందని భావిస్తున్నా. అదే నన్ను మరింత విప్లవకారునిగా, మరింత సామ్యవాదిగా, మరింత కమ్యూనిస్టుగా తీర్చిదిద్దింది…

చాలా కథలు, నవలలు రాసిన జాక్ లండన్ తెలుగు పాఠకులకు చాగంటి తులసిగారి పుణ్యమా అని ప్రకృతి పిలుపు రచయితగా సుపరిచితం. అమెరికన్ రచయిత జాక్ లండన్ తన ఇరవై మూడో యేట సోషలిస్టుగా ప్రకటించుకున్నాడు. చాలా స్పష్టంగా ప్రజల పక్షపాతం వహించిన లండన్ రచనలన్నీ ప్రగతిశీల భావాలు గల పాఠకులకు ఎంతో నచ్చుతాయి. తానెలా సోషలిస్టుగా మారిందీ తెలిపే ఈ వ్యాసపు అనువాదమిది. చదివి మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.  నేనెలా సోషలిస్టును అయ్యానంటే…

            ట్యుటానిక్ తెగకు చెందిన పాగాన్లు క్రిస్టియన్లుగా మారినట్టుగానే నేను కూడా సోషలిస్టుగా మారానని చెప్పుకోవాలి – నాకదే బలంగా అనిపిస్తుంటుంది. నా ‘మత ‘ మార్పిడి సమయంలో సోషలిజంవైపు చూడడమొక్కటే కాదు, దానికోసం పోరాడుతున్నాను కూడా. నేనప్పుడు మరీ చిన్న పిల్లాడిని, పరిణతి లేనివాడిని. వ్యక్తివాదం అనే మాటకూడా విననప్పటికీ దాని గురించి గుండెనిండా భక్తితో గొంతెత్తి పాడేవాడిని.

            ఎందుకంటే నేను చాలా మొండిఘటాన్ని. నా ఉద్దేశంలో మొండి అంటే చురుకైన ఆరోగ్యం, మంచి కండలు తిరిగిన మనిషినని. ఎవరైనా ముందు చూసేది వీటినే. నా పసితనం కాలిఫోర్నియా పంటపొలాల్లోను, బాల్యం ఆరోగ్యకరమైన వెస్ట్రన్ సిటీ రోడ్లపై పేపర్లలో లుంగచుట్టుకుని గడవగా, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో తీరం, పసిఫిక్ సముద్రం నుంచి వచ్చిన ఓజోన్ సహిత నీటితో యవ్వనమంతా పెరిగాను. నాకు బహిరంగ జీవితమంటే ఇష్టం. నేను బహిరంగంగా కష్టపడ్డాను – అన్ని రకాల కష్టమైన పనులు. ఈ ప్రయాణంలో ఒక ఉద్యోగం నుంచి మరో ఉద్యోగంలోకి మారుతునే ఉన్నాను గానీ ఏమీ నేర్చుకోలేకపోయాను. ప్రపంచంలో నేను చూసిన ప్రతి విషయాన్ని ఎంతో మెచ్చుకున్నాను. మళ్లీ చెప్తున్నా- ఇంత ఆశావాదిని ఎలా అయ్యానంటే నేను బలంగా ఆరోగ్యంగా ఉండడంవల్ల. నీరసంగా ఉందనో, ఈ నెప్పులు ఆ నెప్పులనో అనేవాడిని కాదు. పనికి పనికిరానని యజమాని ఎప్పుడూ తీసెయ్యలేదు. బొగ్గు గనిలోనో, సముద్రమ్మీద పడవపైనో, కష్టపడి చేసే ఏ పనైనా దొరికేది.

            దీనంతటి వల్లా, నా యవ్వన జీవితాన్ని సంతోషకరంగా గడుపుతుండడం వల్లా, జీవితాన్ని – పోరాటాన్ని స్వయంగా సాగిస్తుండడం వల్లా నేనో దారుణమైన వ్యక్తివాదిని కాగలిగాను. అది చాలా సహజం. నేనో విజేతను. ఎక్కడ ఆట ఆడాల్సివచ్చినా చాలా ఖచ్చితంగా ఆడేవాడిని. మనుషులకు తగ్గట్టుగా ఆడేవాడిని. మ-ని-షి అన్న మాటల్ని పెద్ద అక్షరాలతో నా హృదయంపై రాసుకున్నాను. మనిషిలా సాహసించడం, మనిషిలా పోరాడడం, మనిషిలా పనిచేయడం (పిల్లలకిచ్చే డబ్బులే ఇచ్చినా)- ఇవన్నీ నన్ను మరింకేవీ పట్టుకోలేనంత గట్టిగా పట్టేశాయి. అస్పష్టంగా కనిపించే అంతులేని భవిష్యత్తువైపు చూసేవాడిని. మనిషిగా ఆడాల్సిన ఆటను సుస్థిర ఆరోగ్యంతో, ప్రమాదాలు లేకుండా, ఇదే తరహాలో అడేందుకు స్వప్నించేవాడిని. ఇప్పుడే చెప్పినట్టు, భవిత అంతులేనిది. నీషే కథానాయకులు బ్లాండ్ బీస్టులు కేవలం బలంతో అన్నీ జయించినట్టుగా నేనుకూడా కసితో ఆ బాటలో ప్రయాణిస్తున్నట్టు భావించేవాడిని.

            దురదృష్టవంతులు, అనారోగ్యవంతులు, రోగులు, ముసలివారు, అంగవికలురు గురించి నేనెప్పుడూ ఆలోచించలేదు. నిజం చెప్తున్నా. వారు కూడా కష్టపడగలరని సరిగానే పనిచెయ్యగలరని ఊహించలేదు. మరి ప్రమాదాలు? అదంతా విధి. దీన్ని కూడా పెద్ద అక్షరాలతో రాయాల్సిందే, విధి ప్రసక్తే లేదు. వాటర్ లూ వద్ద నెపోలియన్ కు ప్రమాదం జరిగింది. కాని ఇంకో చివరి దశలో నెపోలియన్ కావాలన్న ఆశ మాత్రం నాలో చావలేదు. పైగా నా ఆశావాదం ఎంతలా ఉండేదంటే ఇనుము తిన్నా అరిగిపోయే కడుపు, కొండ గుద్దినా శరీరానికి ఏమీ కాదన్న భరోసా నాకుండేది. 

            ప్రకృతిలో బలమైన మనిషిగా ఎదిగినందుకు ఎంతో గర్వపడుతున్నానని స్పష్టం చేసినట్లుగానే నేను భావిస్తున్నాను. శ్రమ పట్ల గౌరవమనేది నాకన్నింటికంటే ఆత్మీయమైన అంశం. కార్లైల్, కిప్లింగ్ లను చదవకుండానే పని గురించి నేను చేసుకున్న సూత్రీకరణలు వారి సిద్ధాంతాలను మరుగున పడేస్తాయి. పనే సర్వస్వం. అదే పుణ్యమూ పురుషార్ధమూ. ఒక రోజు కష్టపడి పనిచేసి నేను పొందే ఆనందం మీకు అర్థం కాదు. ఆ రోజుల్ని ఇప్పుడు గుర్తు తెచ్చుకున్నా ఆ ఆనందాన్ని మళ్లీ పొందలేకపోతున్నా. పెట్టుబడిదారు దోపిడి చేస్తున్నంత కాలమూ నేనో విశ్వసనీయమైన వేతనజీవినే. నాకు జీతమిచ్చేవాడి దగ్గర బద్దకించడం, పని ఎగగొట్టడం లాంటివి నాకు నేను, ఆతడికి నేను చేస్తున్న మహా పాపాలుగా భావించేవాడిని. దీన్ని రాజద్రోహం తరువాతి నేరంగా భావించేవాడిని. 

            ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే నా సంతోషకర వ్యక్తివాదం సనాతన బూర్జువా విలువలను మించిపోయింది. బూర్జువా పత్రికలు చదివాను, బూర్జువా బోధనలు విన్నాను, బూర్జువా రాజకీయుల శ్రావ్య నినాదాలు నినదించాను. కొన్ని ఇతర సంఘటనలు నా జీవితాన్ని మలుపు తిప్పకపోతే అసలు సందేహించక పోయేవాడిని. ప్రెసిడెంట్ ఇలియట్ అమెరికన్ హీరోల్లాగా నేను కూడా నిపుణుడైన జూదగాడి నయ్యేవాణ్ణి. సైనిక ట్రేడ్ ముఠాలు నడిపే క్లబ్బుల చేతుల్లో నా సంపాదన, నా తెలివి తాకట్టి పెట్టేవాడిని.

            సరిగ్గా ఇదే సమయంలో, నా పద్దెనిమిదో ఏట, ఏడు నెలలు లైసెన్స్ లేకుండా సముద్రంలో పనిచేసి తిరిగొచ్చిన తరువాత, నేనింక దేశాలు తిరగాలని నిర్ణయించుకున్నాను. మూటా ముల్లె సర్దుకుని నానాయాతనలు పడి తూర్పు ప్రాంతాల్లో తిరగడం సాగించాను. అక్కడ తగిన మనుషులు దొరక్క పనులు ఎదురుచూసేవి. అవన్నీ ఇరుకైన తూరుపు కార్మిక కేంద్రాలనుకోండి. అక్కడ మనుషులు దద్దమ్మలు, వారికి తగిన పనికోసం తెగ ప్రయత్నించేవారు. ఈ బ్లాండ్ బీస్ట్ సాహస యాత్రలో జీవితాన్ని ఒక కొత్త, పూర్తిగా భిన్నమైన కోణంలో చూడడాన్ని ప్రారంభించాను. శ్రామికవర్గపు పీఠం నుంచి సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు ప్రేమగా పిలుచుకునే మునిగిపోబోతున్న, అదృశ్యం కాబోతున్న చిన్న సమూహంలోకి లోకి జారిపోవడం గమనించాను. వారంతా ఎలా అందులోకి చేరుతున్నారో (చేర్చబడుతున్నారో) తెలుసుకుంటున్న కొద్దీ ఆందోళన కలగడం మొదలైంది.

            అక్కడ నేను అన్ని రకాల మనుష్యులను చూశాను. అందులో చాలామంది ఒకప్పటి నాకంటే ఎంతో మంచివాళ్ళు. ఎంత మంచి అంటే బ్లాండ్ బీస్టులంత. నావికులు, సైనికులు, శ్రామికులు ఎంతమందో. ముసలి గుర్రాల మాదిరిగా యజమానుల చేతుల్లో నలిగి నలిగి నుగ్గు నుగ్గుగా మారిన మనుషులు. శరీరాకృతులు పూర్తిగా మారిపోయినవారు. వాళ్ల జీవిత గాధలు విన్నప్పుడల్లా ఒళ్లు ఉడికిపోయేది. పార్క్ తోటల్లో, ఇరుకు సందుల్లో అవన్నీ వింటూ ఆగలేక కూర్చునే బల్లల్ని, గేటు తలుపుల్ని గట్టిగా కొట్టేవాడిని. ఆ కథలన్నీ నా కథల్లాగే ఉండేవి. చెప్తూ, వింటూ వణికిపోయేవాళ్లం. ఆ కష్టాలు వారిని కూడ నాలాగే, కొన్నిసార్లు నాకంటే బలంగా తీర్చిదిద్దాయి. ఆ కథలే చివరికి మమ్మల్నిలా సామాజిక గుంట అడుగునున్న బురదలోకి తోసేశాయి. అధోజగత్తు సహోదరులుగా మార్చాయి.

            అవన్నీ వింటున్న కొద్దీ నా బుర్ర పనిచేయడం ప్రారంభించింది. వీధిన పడ్డ స్త్రీలు, మురికిన పడ్డ పురుషులు నాకు దగ్గరకాసాగారు. ఒక మామూలు వస్తువులాగా ఆ సామాజిక గుంటను స్పష్టంగా చూడగలిగేవాడిని. ఆ గుంట అడుగున జనమంతా ఉంటే వారిపైన, మరీ పైన కాదు, నేనుండేవాడిని – జారిపోతూ గోడకు వేలాడుతూ, నా బలమంతా ఉపయోగించి నిలదొక్కుకుంటూ వేలాడుతూ…నిజం చెప్తున్నా భయంతో వణికిపోయేవాడిని. నా బలం సరిపోకపోతే? రాబోయే తరాలతో సరిసమానంగా భుజం భుజం కలిపి పనిచేయలేకపోతో? అప్పటికప్పుడే ఒక బ్రహ్మాండమైన ప్రతిన పూనాను. దాదాపుగా అదిలా ఉంటుంది: ‘నా జీవితమంతా కాయకష్టం చేశాను. నేను పనిచేసిన రోజుల్ని బట్టి ఆ గుంట అడుగుకి ఎంత త్వరగా చేరుకోగలనో తేలిపోతోంది. ఆ గుంటనుంచి బయటపడగలను, కాని అది నా బలం తో కాదు. మరింక నేను కష్టపడలేను. నా శరీరం చెయ్యగలిగిన దానికన్నా ఏ కొంచెం ఎక్కువ శారీరక శ్రమ చేసినా నన్ను దేవుడు చంపినా చంపొచ్చు ‘.

            ఇక అప్పటినుంచీ శ్రమించడం నుంచి తప్పుకు తిరిగేవాడిని. అలా అలా యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడాల మీదుగా వేలాది మైళ్ల దూరం ప్రయాణిస్తూ పోగా పోగా నయాగరా తీరానికి చేరాను. అక్కడో పోలీసు నన్ను పట్టుకున్నాడు. నేనేం చేసింది చెప్పకుండా, నేను చెప్పింది వినకుండా నన్ను అరెస్ట్ చేశాడు. నాకు చిరునామా, ఉపాధి వివరాలు లేవని 30 రోజుల జైలు శిక్ష విధించాడు. చేతికి సంకెళ్ళు వేసి, ఇనుప గొలుసులు తగిలించిన నాలాంటి మరికొంత మందితో కలిపి ఈరీ కౌంటీ సంస్కరణ శాల (అమెరికాలో సంస్కరణశాలని మనమైతే జైలని పిలుస్తాము)కు తరలించారు. తల నుంచి గొలుసులు వేసి, మీసం గీసం అన్నీ గీసేసి, ఖైదీ దుస్తులు వేసేసి వదిలారు జైలులో. మెడిసిన్ చదువుకుంటున్న పిల్లలతో ప్రాక్టీస్ కోసమని మాకు వాక్సీన్ ఇప్పించారు. వించెష్టర్ తుపాకులు పట్టుకున్న సైనికుల పహారాలో మాచేత పని చేయించడం మొదలుపెట్టారు. అంతా బ్లాండ్ బీస్ట్ తరహాలో ఉంది. 

            సరే మళ్లీ నా భావ మార్పిడి దగ్గరకు వద్దాం. ఇప్పటివరకు చెప్పినదాన్ని బట్టి నాలోవున్న విచ్చలవిడి వ్యక్తివాదం క్రమక్రమంగా అదృశ్యమవుతుండగా, మరేదో ఇంకోటి నాలోకి క్రమక్రమంగా చొచ్చుకురావడం గమనించారు కదా. అంతకు మునుపు అదేమిటో తెలియకుండానే వ్యక్తివాదిని అయినట్లుగా ఇప్పుడు కూడా ఇదేమిటో తెలియకుండానే నేనో సోషలిస్టును. అశాస్త్రీయమైన సోషలిస్టును. నాకు పునర్జన్మ లభించింది. కానీ కొత్త పేరు పెట్టుకోకుండా పాత పేరుతోనే నా గురించి నేను తెలుసుకోవడానికి నానాపాట్లు పడుతున్నాను. వెనక్కి కాలిఫోర్నియా పరిగెత్తి ఇంక చదవడం మొదలుపెట్టాను. మొదట్లో ఏమేం చదివానో అంతగా గుర్తులేదు గాని అదేమంత ముఖ్యమైన విషయం కాదనుకోండి. అదేమిటో తెలియకపోయినా నేనప్పటికే సోషలిస్టును, అయితే ఈ పుస్తకాలన్నీ చదవడం వల్ల నేనో సోషలిస్టునని తెలుసుకోగలిగాను. ఇంక అక్కడినుంచి ఎన్నో పుస్తకాలు చదివాను గాని, చదివిన వాటిలో ఏ ఒక్క ఆర్థిక సిద్ధాంతంగాని, మరే ఇతర గొప్ప భావనగాని, సోషలిజపు విశేషం గాని – ఆరోజు ఆ సామాజిక గుంటలో జారిపోతూ, జారిపోతూ అట్టడుగున అగుపించని అధోజగత్తు సహోదరుల విదారక దృశ్యం కలిగించినంత ప్రభావం కలగజేయ లేదంటే నమ్మండి.

     చెవిటి మూగ కళ్ళు కనిపించని మహిళయిన హెలెన్ కెల్లర్ గురించి ప్రత్యేక పరిచయం అవసరం లేదు. కాలేజీలో గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందిన తొలి అంధ బాలిక ఈమె. అయితే చాలా మందికి తెలియనిది- ఆమె గొప్ప రచయిత్రి, విపరీతంగా ప్రయాణాలు చేసి మహిళల హక్కుల కోసం, ఓటు హక్కు కోసం పోరాడింది. ఇరవై మూడేళ్ల వయసులో రాసుకున్న ఆత్మ కథ ది స్టోరీ ఆఫ్ మై లైఫ్ (1903) చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. సోషలిస్ట్ భావాల  పట్ల ప్రేమ కలిగిన కెల్లర్ రాసిన ఓ వ్యాసాన్ని తెలుగు చేసి మీకందిస్తున్నాను. చదివి మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయండి.

నేను సోషలిస్ట్ ను ఎలా అయ్యానంటే…

కొన్ని పుస్తకాలకు నిజానికి విపులమైన పరిచయం అవసరం లేదు. మరెవ్వరూ చెప్పలేన్ని విషయాలు మనకు స్వయంగా ఆ పుస్తకాలే తెలియజెప్తాయి. అలాంటి అరుదైన పుస్తకాలలో ఒకటి “అసుర సంధ్య“. అలెక్స్ హేలీ రచించిన ఈ పుస్తకానికి తెలుగు అనువాదం ఇంత ఆలస్యంగా వెలువడడం అంతు చిక్కని విషయం. తెలుగు సాహితీ ప్రపంచంలోకి ఇప్పటికైనా వచ్చినందుకు ఆనందంగా ఉన్నప్పటికి ఆలస్యానికి కారణాలు మాత్రం నిజంగా ఆలోచించాలి. అలెక్స్ హేలీ పేరు వినగానే తెలుగు పాఠకులకు సహవాసి పుణ్యమా అని వెంటనే గుర్తుకొచ్చేది “ఏడు తరాలు” నవల. అనితర సాధ్యమైన ఆ నవలను రచించిన హేలీ ఇతర రచనల గురించి మనకు మరేమీ తెలియనప్పుడు అత్యంత సాహసంగా ‘యాజ్ఞీ అనే అనువాదకుడు హేలీ మరో రచనను “అసుర సంధ్య” పేరుతో మన ముందుకు తీసుకొచ్చారు. ఈ పుస్తకానికి ‘నల్లజాతి వైతాలికుడు మాల్కం ఎక్శ్ పేరుతో జిలుకర శ్రీనివాస్ రాసిన పదిహేను పేజీల సవివరమైన ముందుమాట పుస్తకంలోని అసలు విషయానికి అవసరమైన బ్యాక్ డ్రాప్ను అందివ్వడమే కాకుండా అనేక ఆలోచనలు రేకెత్తించి, కొన్ని విలువైన ప్రశ్నలను మన ముందు చర్చకు పెడుతుంది.

            మన దేశంలో కొంతమంది ప్రజలను అంటరానితనం పేరుతో అంటరానివారుగా కొన్ని వేల సంవత్సరాల పాటు అత్యంత హీన స్థితిలో ఉంచాం. అంటరానితనమనేది కింది కులాల వారనబడే ప్రజల శరీరాల్లోనో, మనసుల్లోనో, వారు బతుకులీడుస్తున్న పరిస్థితుల్లోనో ఉండదు. అదంతా పై కులస్తులలో ఉండే ‘అంటలేనితనం‘ అని గుర్తించగలిగిన తరువాత మన మానసిక పరిస్తుతుల్లో ఇప్పుడిప్పుడే కొంత మార్పు కనిపిస్తోంది. పిలిచే పిలుపులో కూడా దళితులని వ్యవహరించడం వెనుక కొన్ని శతాబ్దాల ఆత్మ గౌరవ పోరాటాల చరిత్ర ఉందని మర్చిపోకూడదు. ఇంత భయంకరమైనది కాకపోయినా మనిషిని నిలువునా నీరు చేసే యిలాంటి వ్యవహారమే పాశ్చాత్య దేశల్లో నీగ్రోల వ్యవస్థలోనూ ఉంది. కాని అక్కడ కూడా ఈ పిలుపుపట్ల వ్యతిరేకత స్ప్షష్టంగా వ్యక్తీకరిస్తున్న ఫలితమే వారిని యిప్పుడు బ్లాక్స్ లేదా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్స్ అని పిలవడం నెమ్మదిగా మొదలైంది. రావలసిన పెను మార్పునకు ఇది కేవలం ప్రంభం మాత్రమేనని గుర్తించాలి. వేల సంవత్సరాల తరబడి రక్తంలో పతుకుపోయిన జాడ్యం పోవడానికి కొన్ని వందల ఏళ్ళ పోరాటం సరిపోదు. ఈ పోరాతం ఇంకా ఉధృతంగా జరగాలి. మనందరి మనస్సులను ప్రక్షాళన చేయాలి. అప్పుడే ఒక మనిషి తన తోటి మనిషిని కులం, రంగు, చదువు, సంపదల ఆధారంగా హీనంగా చూసే అవకాశం ఉండదు. ముడ్డికి తాటికమ్మ కట్టుకుని, చేతిలో ముంత పట్టుకుని కొందరు మనుషులు మన సమాజంలోనే తిరిగేవారంటే మన గుండె తరుక్కుపోతుంది. నడుస్తున్న అడుగులను చెరిపి ఇంకొకరికి ఆ పాదాల ఛాయకూడా కనిపించకుండా ఉండడానికి వెనక తాటికమ్మ పట్టుకోవడం, ఎక్కడపడితే అక్కడ ఉమ్మకునండా చేతిలోనే ముంత పట్టుకోవడ అనేవి సాటి మనుషులను హీనంగా ఉంచే సామాజిక వ్యవస్థ దుర్మార్గానికి అద్దం పడతాయి.

            అమెరికాలో నల్లవారి పట్ల ప్రజాస్వామిక సభ్య సమాజం అత్యంత నీచంగా జరుపుతున్న ఆత్మగౌరవ హననానికి వ్యతిరేకంగా పెల్లుబుకిన ధిక్కర స్వరం మాల్కం ఎక్స్ ది. ఈ మాల్కం కథ చదువుతున్నకొద్దీ మనదేశం మనకు పదేపదే గుర్తుకు రావదం యాదృఛ్చికమేమీ కాదు. మాల్కం ఎక్స్ ను మన అంబేడ్కర్తోనూ, మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ ను మన గాంధీతోనూ పోల్చడానికి మొగ్గు చూపిస్తాం. కానీ జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే జ్యొతీరావ్ ఫూలేకానీ, అంబేడ్కర్ కానీ, పెరియార్ కానీ జరిపిన సామాజిక సంస్కరణలను వేటినీ మాల్కం ఎక్స్ చర్యలతో పోల్చి చూడలేం. ఎందుకంటే అతడి జీవిత గమనమే చిత్రాతిచిత్రంగా నడిచింది. తన బతుకుబాటలో నడిచివచ్చిన తన దారిలో తనకు ఎదురైన అనుభవాలు నేర్పిన సారం మాల్కం ఎక్స్ వంట పట్టించుకోవడం వల్లనే కాబోలు తన తరువాతి తరాలను ప్రభావితం చేయగల ఉపన్యాసాలతో రెచ్చగొట్టిన ఎక్స్ ఆర్థిక స్వయం ప్రతిపత్తి గురించి తన వాళ్లకు ఉగ్గుపాలతో రంగరించి పోశాడు. దానివల్ల నిర్మితమైన ప్రత్యామ్నాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ బ్లాక్ రెస్టరెంట్లు, బ్లాక్ పరిశ్రమలు, బ్లాక్ పఠశాలలు….. ఒకటేమిటి అవన్నీ అగ్ర దురహంకారులకు ఒక సవాలును విసరగలిగాయి.

            అమెరికాలో నల్లజాతి విముక్తి పోరాట చరిత్రలో ప్రధాన స్రవంతిలో కనిపించే పేర్లు మూడు మాత్రమే. వారు అబ్రహాం లింకన్, బుకర్ టి. వాషింగ్టన్, మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ లు మాత్రమే. కానీ చరిత్రలో అంతగా నమోదుకాని, మనకు (ముఖ్యంగా తెలుగువారికి) అంతగా తెలియని మరో పోరాటపాయ ఎలైజా ముహమ్మద్ ది. తాను స్థాపించిన నేషన్ ఆఫ్ ఇస్లాం సంస్థలో చేరి దాని దిశానిర్దేశాన్ని మార్చి తన జాతి తరాల తలరాతలను కూడా మార్చగలిగిన మాల్కం ఎక్స్ కథ అంతగా పత్రికల్లోకి ఎక్కలేదు. జనం నోళ్లలో నానలేదు. దానికి కారణం తర్వాత తర్వాత ఇతడి మాటలు, ఉపన్యాసాలు, రాతలవల్లే అక్కడ చెలరేగిన విప్లవాత్మక, సాయుధ బ్లాక్ పాంథర్స్ ఉద్యమం బహుశా ఒక కారనం కావచ్చు. కాని అమెరికాలోనే కాక దేశవిదేశాల్లో ముహమ్మద్ గురించి, నేషన్ ఆఫ్ ఇస్లాం గురించి, నల్ల జాతి విముక్తి ఉద్యమం గురించి అత్యంత ప్రభవశీలంగా ప్రచారం చెయ్యగలిగింది మాల్కం ఎక్స్ మాత్రమే.